Mathematics 11 (Punjab Board)
Exercise 5.1 Solutions
Worked solutions for Punjab Board Class 11 Mathematics, Chapter 5: Partial Fractions.
Question 1: Resolve \(\frac{2}{x^2-1}\) into partial fractions.
Denominator \(= (x-1)(x+1)\) — distinct linear factors. \(\frac{A}{x-1} + \frac{B}{x+1}\) likho aur cover-up method se \(x = 1, -1\) rakho.
\[
2 = A(x+1) + B(x-1)
\]
Put \(x = 1\): \(2 = 2A \implies A = 1\). Put \(x = -1\): \(2 = -2B \implies B = -1\).
Answer: \(\frac{1}{x-1} - \frac{1}{x+1}\)
Question 2: Resolve \(\frac{a-b}{(x-a)(x-b)}\) into partial fractions.
Yahan constants \(a, b\) hain lekin method wohi hai: \(\frac{A}{x-a} + \frac{B}{x-b}\).
\[
a - b = A(x-b) + B(x-a)
\]
Put \(x = a\): \(a - b = A(a-b) \implies A = 1\). Put \(x = b\): \(a - b = B(b-a) \implies B = -1\).
Answer: \(\frac{1}{x-a} - \frac{1}{x-b}\)
Question 3: Resolve \(\frac{x^2+1}{(x+1)(x-1)}\) into partial fractions.
Numerator aur denominator dono ki degree 2 hai — improper fraction! Pehle divide karo: quotient 1, remainder 2.
\[
\frac{x^2+1}{x^2-1} = 1 + \frac{2}{x^2-1} = 1 + \frac{2}{(x-1)(x+1)}
\]
From Question 1, \(\frac{2}{(x-1)(x+1)} = \frac{1}{x-1} - \frac{1}{x+1}\).
Answer: \(1 + \frac{1}{x-1} - \frac{1}{x+1}\)
Question 4: Resolve \(\frac{2x+3}{(x+1)(x+2)(x+3)}\) into partial fractions.
Teen distinct linear factors — \(\frac{A}{x+1} + \frac{B}{x+2} + \frac{C}{x+3}\). Har factor ko zero karne wali value rakho.
\[
2x + 3 = A(x+2)(x+3) + B(x+1)(x+3) + C(x+1)(x+2)
\]
Put \(x = -1\): \(1 = 2A \implies A = \frac{1}{2}\). Put \(x = -2\): \(-1 = -B \implies B = 1\). Put \(x = -3\): \(-3 = 2C \implies C = -\frac{3}{2}\).
Answer: \(\frac{1}{2(x+1)} + \frac{1}{x+2} - \frac{3}{2(x+3)}\)
Question 5: Resolve \(\frac{x^2+4x+5}{(x+1)(x^2+5x+6)}\) into partial fractions.
Pehle denominator factorize karo: \(x^2+5x+6 = (x+2)(x+3)\). Phir teen distinct linear factors wala case.
\[
x^2 + 4x + 5 = A(x+2)(x+3) + B(x+1)(x+3) + C(x+1)(x+2)
\]
Put \(x = -1\): \(2 = 2A \implies A = 1\). Put \(x = -2\): \(1 = -B \implies B = -1\). Put \(x = -3\): \(2 = 2C \implies C = 1\).
Answer: \(\frac{1}{x+1} - \frac{1}{x+2} + \frac{1}{x+3}\)
Question 6: Resolve \(\frac{4x^3+5x^2-3x-2}{x^2-1}\) into partial fractions.
Improper fraction (degree 3/2). Long division se quotient \(4x+5\) aur remainder \(x+3\) milta hai.
\[
4x^3 + 5x^2 - 3x - 2 = (4x+5)(x^2-1) + (x+3)
\]
\[
\frac{4x^3+5x^2-3x-2}{x^2-1} = 4x + 5 + \frac{x+3}{(x-1)(x+1)}
\]
\[
x + 3 = A(x+1) + B(x-1); \quad x = 1 \implies A = 2, \quad x = -1 \implies B = -1
\]
Answer: \(4x + 5 + \frac{2}{x-1} - \frac{1}{x+1}\)
Common mistake: Division ka quotient (\(4x+5\)) jawab mein likhna na bhoolo — sirf remainder ko resolve karke ruk jana ghalat hai.
Question 7: Resolve \(\frac{3x^2-12x+11}{(x-1)(x-2)(x-3)}\) into partial fractions.
Teen distinct linear factors. Identity banao aur \(x = 1, 2, 3\) rakho.
\[
3x^2 - 12x + 11 = A(x-2)(x-3) + B(x-1)(x-3) + C(x-1)(x-2)
\]
Put \(x = 1\): \(2 = 2A \implies A = 1\). Put \(x = 2\): \(-1 = -B \implies B = 1\). Put \(x = 3\): \(2 = 2C \implies C = 1\).
Answer: \(\frac{1}{x-1} + \frac{1}{x-2} + \frac{1}{x-3}\)
Question 8: Resolve \(\frac{(x-1)(x-2)(x-3)}{(x-4)(x-5)(x-6)}\) into partial fractions.
Dono ki degree 3 hai — improper. Numerator \(= x^3-6x^2+11x-6\), denominator \(= x^3-15x^2+74x-120\). Subtract karne par remainder \(9x^2-63x+114\) milta hai.
\[
\frac{(x-1)(x-2)(x-3)}{(x-4)(x-5)(x-6)} = 1 + \frac{9x^2-63x+114}{(x-4)(x-5)(x-6)}
\]
\[
9x^2 - 63x + 114 = A(x-5)(x-6) + B(x-4)(x-6) + C(x-4)(x-5)
\]
Put \(x = 4\): \(6 = 2A \implies A = 3\). Put \(x = 5\): \(24 = -B \implies B = -24\). Put \(x = 6\): \(60 = 2C \implies C = 30\).
Answer: \(1 + \frac{3}{x-4} - \frac{24}{x-5} + \frac{30}{x-6}\)
Question 9: Resolve \(\frac{x^2}{(x^2+a^2)(x^2+b^2)(x^2+c^2)}\) into partial fractions.
Denominator \(x^2\) mein quadratic hai, is liye \(x^2 = -a^2, -b^2, -c^2\) substitute karo — har dafa sirf aik constant bachega.
\[
\frac{x^2}{(x^2+a^2)(x^2+b^2)(x^2+c^2)} = \frac{A}{x^2+a^2} + \frac{B}{x^2+b^2} + \frac{C}{x^2+c^2}
\]
\[
x^2 = A(x^2+b^2)(x^2+c^2) + B(x^2+a^2)(x^2+c^2) + C(x^2+a^2)(x^2+b^2)
\]
Put \(x^2 = -a^2\): \(-a^2 = A(b^2-a^2)(c^2-a^2) \implies A = \frac{-a^2}{(a^2-b^2)(a^2-c^2)}\).
Similarly \(B = \frac{-b^2}{(b^2-a^2)(b^2-c^2)}\), \(C = \frac{-c^2}{(c^2-a^2)(c^2-b^2)}\).
Answer: \(\frac{-a^2}{(a^2-b^2)(a^2-c^2)(x^2+a^2)} + \frac{-b^2}{(b^2-a^2)(b^2-c^2)(x^2+b^2)} + \frac{-c^2}{(c^2-a^2)(c^2-b^2)(x^2+c^2)}\)
Question 10: Resolve \(\frac{x+1}{(x-1)^2}\) into partial fractions.
Repeated linear factor \((x-1)^2\): \(\frac{A}{x-1} + \frac{B}{(x-1)^2}\) likho.
\[
x + 1 = A(x-1) + B
\]
Put \(x = 1\): \(B = 2\). Comparing coefficients of \(x\): \(A = 1\).
Answer: \(\frac{1}{x-1} + \frac{2}{(x-1)^2}\)
Question 11: Resolve \(\frac{x^2+x}{(x^2-1)^2}\) into partial fractions.
Pehle simplify karo: \(\frac{x(x+1)}{(x-1)^2(x+1)^2} = \frac{x}{(x-1)^2(x+1)}\). Ab aik repeated aur aik distinct linear factor hai.
\[
\frac{x}{(x-1)^2(x+1)} = \frac{A}{x-1} + \frac{B}{(x-1)^2} + \frac{C}{x+1}
\]
\[
x = A(x-1)(x+1) + B(x+1) + C(x-1)^2
\]
Put \(x = 1\): \(1 = 2B \implies B = \frac{1}{2}\). Put \(x = -1\): \(-1 = 4C \implies C = -\frac{1}{4}\). Comparing \(x^2\): \(A + C = 0 \implies A = \frac{1}{4}\).
Answer: \(\frac{1}{4(x-1)} + \frac{1}{2(x-1)^2} - \frac{1}{4(x+1)}\)
Question 12: Resolve \(\frac{3x^2+4x-5}{(x-1)^3}\) into partial fractions.
\((x-1)^3\) repeated hai — teen terms: \(\frac{A}{x-1} + \frac{B}{(x-1)^2} + \frac{C}{(x-1)^3}\).
\[
3x^2 + 4x - 5 = A(x-1)^2 + B(x-1) + C
\]
Put \(x = 1\): \(C = 2\). Comparing \(x^2\): \(A = 3\). Comparing \(x\): \(-2A + B = 4 \implies B = 10\).
Answer: \(\frac{3}{x-1} + \frac{10}{(x-1)^2} + \frac{2}{(x-1)^3}\)
Question 13: Resolve \(\frac{1}{x(x+1)^3}\) into partial fractions.
Factors: \(x\) (distinct) aur \((x+1)^3\) (repeated). Chaar terms likho.
\[
\frac{1}{x(x+1)^3} = \frac{A}{x} + \frac{B}{x+1} + \frac{C}{(x+1)^2} + \frac{D}{(x+1)^3}
\]
\[
1 = A(x+1)^3 + Bx(x+1)^2 + Cx(x+1) + Dx
\]
Put \(x = 0\): \(A = 1\). Put \(x = -1\): \(D = -1\). Comparing \(x^3\): \(A + B = 0 \implies B = -1\). Comparing \(x^2\): \(3A + 2B + C = 0 \implies C = -1\).
Answer: \(\frac{1}{x} - \frac{1}{x+1} - \frac{1}{(x+1)^2} - \frac{1}{(x+1)^3}\)
Question 14: Resolve \(\frac{4x^2-3x+1}{(x+1)(x-1)^2}\) into partial fractions.
\((x+1)\) distinct aur \((x-1)^2\) repeated hai.
\[
4x^2 - 3x + 1 = A(x-1)^2 + B(x+1)(x-1) + C(x+1)
\]
Put \(x = 1\): \(2 = 2C \implies C = 1\). Put \(x = -1\): \(8 = 4A \implies A = 2\). Comparing \(x^2\): \(A + B = 4 \implies B = 2\).
Answer: \(\frac{2}{x+1} + \frac{2}{x-1} + \frac{1}{(x-1)^2}\)
Question 15: Resolve \(\frac{12x^2-48}{(x-2)^2(x+2)^2}\) into partial fractions.
Dono factors repeated hain (squared). Chaar terms likho — lekin note karo ke numerator \(= 12(x^2-4)\) hai, is liye \(B\) aur \(D\) zero niklenge.
\[
\frac{12x^2-48}{(x-2)^2(x+2)^2} = \frac{A}{x-2} + \frac{B}{(x-2)^2} + \frac{C}{x+2} + \frac{D}{(x+2)^2}
\]
\[
12x^2 - 48 = A(x-2)(x+2)^2 + B(x+2)^2 + C(x-2)^2(x+2) + D(x-2)^2
\]
Put \(x = 2\): \(0 = 16B \implies B = 0\). Put \(x = -2\): \(0 = 16D \implies D = 0\). Comparing \(x^3\): \(A + C = 0\). Comparing \(x^2\): \(2A - 2C = 12 \implies A = 3, C = -3\).
Answer: \(\frac{3}{x-2} - \frac{3}{x+2}\)
Common mistake: Jawab ko verify karna na bhoolo: \(\frac{3}{x-2} - \frac{3}{x+2} = \frac{12}{(x-2)(x+2)} = \frac{12x^2-48}{(x-2)^2(x+2)^2}\) — wapas jama karke check karo.